badanie ostrości wzroku,pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego,badanie odcinka przedniego przy pomocy lampy szczelinowej typu Haag-Streit,badanie tylnego odcinka oka za pomocą soczewki Volk i wziernika Fisona oraz trójlustra Goldmanna,badanie wady wzroku (autorefraktometr i skiaskopia),dobór okularów,dobór soczewek kontaktowych,diagnostyka w zakresie schorzeń przedniego i tylnego odcinka gałki ocznej, ze szczególnym uwzględnieniem schorzeń siatkówki i nerwu wzrokowego,diagnostyka i leczenie choroby zezowej,SOCT,SOCT Jaskrowe,biometria,biometria optyczna,USG,PEŁNA DIAGNOSTYKA JASKRY,pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego,HRT III (badanie tarczy nerwu wzrokowego),badanie kąta przesączania (SOCT i trójlustro Goldmanna),pachymetria (SOCT),pole widzenia,pole niebiesko-żółte,czy jesteś w grupie ryzyka jaskry,jaskra,skiaskop,tablice snellena,autorefraktometr,tonometr,trójlustro goldmanna,soczewka volc,wziernik fisona, soczewki kontaktowe, choroba zezowa,synoptofor,linijki pryzmatyczne,bioptor,test muchy,test Langa,widzenie barw,tablice Ishihary,Optyczna koherentna tomografia,OCT Spektralne,SS-OCT,OCT Spektralne,choroby plamki,odwarstwienia siatkówki,dystrofie siatkówki,choroby pogranicza szklistkowo-siatkówkowego,zmiany w przebiegu cukrzycy i chorób naczyniowych,Jak wygląda i na czym polega badanie,definicja badania,ultrasonografia,Badanie USG B,badanie za pomocą ultradźwięków, tonometria impresyjna,tonometria aplanacyjna,tonometria bezdotykowa,tonometr Schiötza,tonometr aplanacyjny Goldmanna,Ciśnienie wewnątrzgałkowe,TRK-1P Topcon,tarcza nerwu wzrokowego,plamka żółta,Diagnostyka i monitorowanie jaskry,Badanie rogówki,Heidelberg Retinal Tomograph,dystrofia Fuchsa,jaskrowy obrzęk śródbłonka rogówki,dno oka,Perymetria,nieprawidłowy obraz dna oka,HFA II 745i polomierz komputerow,Humphrey Systems Carl Zeiss Groupy,Wskazania do badania,badanie,neuropatia jaskrowa

Widzenie obuoczne to zdolność obojga oczu do widzenia pojedynczego przedmiotu. Warunkiem prawidłowego widzenia obuocznego jest prawidłowa współpraca między siatkówkami obu oczu i mięśniami zewnątrzgałkowymi.

MIĘŚNIE PORUSZAJĄCE GAŁKAMI OCZNYMI

Gałkę oczną porusza sześć mięśni:
  mięsień prosty boczny (unerwiony przez nerw VI) odpowiada za ruch odwodzenia, czyli za ruch ku skroni,
•  mięsień prosty przyśrodkowy (unerwiony przez nerw III) jest odpowiedzialny za ruch przywodzenia, czyli za ruch w kierunku nosa,
  mięsień prosty górny (unerwiony przez nerw III) powoduje ruch gałki ocznej do góry, do nosa i skręca ją do nosa,
  mięsień prosty dolny (unerwiony przez nerw III) kieruje gałkę oczną ku dołowi, do nosa lub skręca ją na zewnątrz,
•  mięsień skośny dolny (unerwiony przez nerw III) jest odpowiedzialny za ruch gałki ocznej ku górze, do skroni i skręt na zewnątrz,
•  mięsień skośny górny (unerwiony przez nerw IV) powoduje ruch oka ku dołowi, do skroni i skręca gałkę oczną do wewnątrz.

Mięśnie-gałki-ocznej


Ruchy gałki ocznej odbywają się wokół:

•  osi pionowej (ruch w prawo i lewo),
  osi poziomej (ruch w górę i w dół),
  przednio-tylnej (ruchy skrętne).

Gałka oczna wykonuje również:
•  ruch zbieżności (konwergencja), któremu towarzyszy zjawisko akomodacji (akomodacja to zdolność dostosowania się oka do oglądania przedmiotów znajdujących się w różnych odległościach) i zwężenia źrenicy,
•  ruch rozbieżności (dywergencja).

Poszczególne ruchy gałek ocznych i współpraca mięśni poruszających gałkami ocznymi jest możliwa dzięki odpowiedniemu unerwieniu mięśni oraz ośrodkom znajdującym się w mózgu.
Ośrodek korowy znajduje się w płacie czołowym. Pole korowe prawej półkuli jest odpowiedzialne za ruch gałek ocznych w lewo, natomiast lewej półkuli w prawo (drogi przebiegu informacji są skrzyżowane). Ośrodek mostowy lewy jest odpowiedzialny za ruch gałek ocznych w lewo, a prawy w prawo (drogi przebiegu informacji są nieskrzyżowane).




Według Wortha rozróżniamy 3 stopnie widzenia obuocznego:

1. Jednoczesna percepcja – zdolność do widzenia dwóch różnych przedmiotów.

Choroba-zezowa-2

2. Fuzja – pozwalająca na złączenie dwóch takich samych przedmiotów obserwowanych przez oko prawe i lewe w jeden obrazChoroba-zezowa-3.
3. Stereoskopia – zdolność spostrzegania trzeciego wymiaru.




W zezie zostaje zaburzony mechanizm widzenia obuocznego.
CZYTAJ WIĘCEJ - O ZABURZENIU WIDZENIA OBUOCZNEGO

ZABURZENIA WIDZENIA OBUOCZNEGO

nieprawidłowa korespondencja siatkówek,
fuzja bez stereopsji,
niepełne widzenie obuoczne (widzenie przestrzenne, trójwymiarowe),
zaburzenia lokalizacji wzrokowej,
brak lub słaby zakres konwergencji.

METODY LECZENIA

Terapia

Gabinet terapeutyczny (ortoptyczny) — zestaw aparatów:

synoptofor (ćwiczenia fuzji i jej zakresu),
listwy pryzmatyczne (ćwiczenie zakresu fuzji),
koordynator-cheiroskop lub cheiroskop (ćwiczenia obuocznego widzenia),
karty stereoskopowe (ćwiczenia obuocznego widzenia w oparciu o diplopię fizjologiczną),
listwa Bagoliniego (ćwiczenia w celu uzyskania diplopii fizjologicznej),
diploskop (ćwiczenia rozdzielania akomodacji od konwergencji),
czytanie z przeszkodą z wykorzystaniem diplopii fizjologicznej,
aparat do ćwiczeń konwergencji,
aparat do ćwiczeń mięśni ocznych przed i po operacji.

Kryteria doboru chorych do leczenia ortoptycznego

Ćwiczenia są wskazane u osób (dzieci), u których:

zez powstał nie wcześniej niż w 2 roku życia,
ostrość wzroku jest jednakowa lub prawie jednakowa w obu oczach,
konieczne jest stałe noszenie okularów,
istnieje fuzja.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę, by:

stan ogólny dziecka był dobry,
dziecko prawidłowo wykonywało ćwiczenia,
dziecko rozumiało polecenia.

Cele ćwiczeń ortoptycznych

wyrównanie zeza ukrytego, będącego w okresowej dekompensacji (zez może się ujawnić),
poprawa zdolności kontrolowania zeza ukrytego,
ćwiczenia zakresu fuzji,
ćwiczenia kontrolowania zeza jawnego,
utrwalanie funkcji obuocznego widzenia,
poprawa konwergencji.

Leczenie ortoptyczne nie jest metodą, która sama leczy zeza. Ćwiczenia nie mogą zastąpić ani korekcji wady refrakcji, ani leczenia operacyjnego (jeśli jest ono konieczne), są jednak dodatkowym sposobem pobudzenia i ćwiczenia obuocznego widzenia. W niektórych przypadkach leczenie ortoptyczne doprowadza do przejścia zeza jawnego w skompensowaną heteroforię (dotyczy to przypadków o niezbyt dużym kącie). Ortoptyka jest też skuteczna w leczeniu heteroforii, w niedomodze konwergencji i w ćwiczeniu streoskopowego widzenia.

Poprawa zakresu fuzji umożliwia utrzymanie prawidłowego obuocznego widzenia i zapobiega nawrotowi zeza. Ćwiczenia mają na celu zwiększenie zakresu fuzji poziomej w kierunku konwergencji i dywergencji. Nie można nimi poprawić zakresu fuzji pionowej i rotacyjnej.

Zakres fuzji można wyćwiczyć do bliży i do dali za pomocą pryzmatów (listwa pryzmatyczna) i synoptoforu. Zastosowanie pryzmatów daje bardzo dobre wyniki i może być stosowane w każdych warunkach. Stopniowo zwiększa się siłę pryzmatów, podczas gdy chory utrzymuje fuzję obrazów (obraz jest widziany pojedynczo). Gdy kończy się zakres fuzji, a obraz jest widziany podwójnie, należy pacjenta pouczyć, ażeby usiłował pokonać diplopię jedynie z niewielką redukcją pryzmatu.

Ćwiczenia fuzji za pomocą synoptoforu polegają na wybraniu do ćwiczeń obrazków małych, rzutowanych na plamkę. Obrazki duże są łatwiej tłumione w części środkowej, natomiast znaki kontrolne obu obrazków pacjent może jeszcze nakładać. Ponieważ tłumienie występuje najczęściej w południku poziomym, obrazki powinny mieć znaki kontrolne u góry lub u dołu, a nie po bokach.

Do ćwiczeń zakresu fuzji w konwergencji zakłada się w synoptoforze wklęsłe soczewki w celu zwiększenia akomodacji, a tym samym konwergencji. Gdy chory nauczy się konwergować, ćwiczenia prowadzi się bez soczewek. Obrazki stereoskopowe mogą skuteczniej zwiększać fuzję podczas ćwiczeń konwergencji.

Ćwiczenia zakresu fuzji w kierunku dywergencji przeprowadza się z użyciem soczewek wypukłych w synoptoforze. W ten sposób uczy się chorego zwalniać akomodację. Niekiedy niewielka nadkorekcja pomaga zwiększyć dywergencję. Uzyskanie prawidłowej fuzji w synoptoforze nie jest równoznaczne z używaniem jej w normalnych warunkach widzenia, dlatego należy dążyć do wyćwiczenia fuzji podczas patrzenia w dal i w warunkach najbardziej fizjologicznych, czyli przy bardzo słabej dysocjacji (listwa pryzmatyczna). Należy stale kontrolować, czy nie ma fałszywej fuzji.

Wyćwiczenie spostrzegania fizjologicznej diplopii jest pożyteczną metodą, mającą na celu poprawę kontrolowania ustawienia oczu. Większość chorych rozpoznaje dwojenie dopiero przy zastosowaniu czerwono-zielonych filtrów. Na początku należy uczyć rozpoznawania diplopii (skrzyżowana lub nieskrzyżowana) — można w tym celu stosować filtry czerwono-zielone, listwę z odcieniami czerwieni wg Bagoliniego oraz pryzmaty w połączeniu z czerwonym filtrem, a także ćwiczenia z punktem fiksacji. W dalszym etapie leczenia można zastosować karty stereogramowe. Przy ćwiczeniu diplopii widziany jest trzeci obraz trójwymiarowo.

Głównym zadaniem diploskopu jest rozdzielenie akomodacji i konwergencji. Ćwiczenia wymagają skupienia i dlatego mogą być stosowane u dzieci starszych i dorosłych. Pacjent uczy się konwergować bez akomodowania oraz zwalniać zupełnie konwergencję, a równocześnie akomodować. Ćwiczenia te stosuje się u pacjentów z zezem zbieżnym przy nadwzroczności, którzy zezują w czasie akomodacji oraz u pacjentów z zezem rozbieżnym niestałym, u których zez występuje w czasie zwolnienia akomodacji.

Czytanie z pałeczką, inaczej zwane czytaniem z przeszkodą lub czytaniem kontrolowanym, stosuje się jako sprawdzian obuocznego widzenia, a przede wszystkim jako ćwiczenia mające na celu utrwalenie obuocznego widzenia także w czasie czytania. Polega ono na tym, że poleca się pacjentowi czytać druk z odległości 30 cm, a w połowie odległości między oczami i książką umieszcza się przeszkodę w postaci pałeczki, linijki, ołówka itp. Mając obuoczne widzenie, pacjent może czytać druk bez przeszkody, pałeczka go nie zasłania. Pacjent, który nie ma dwojenia fizjologicznego, widzi niewyraźnie pałeczkę i będzie próbował ją przesuwać.

Cheiroskop jest aparatem, za pomocą którego ćwiczy się usunięcie tłumienia i pobudzenie obuocznego widzenia. Pacjent opiera czoło na podpórce i patrzy przez soczewki wypukłe. Jedno oko patrzy na ukośne lustro, a drugie na kartkę papieru umieszczoną na blacie aparatu. Dzięki soczewkom wypukłym stwarza się warunki patrzenia w dal, ponieważ obrazki leżą w ognisku soczewki. Pacjent ma za zadanie przerysować obrazek na kartkę. Jednym okiem fiksuje w lustrze obrazek, drugim patrzy na kartkę i wykonuje rysunek. Ćwiczenie to jest trudne, zwłaszcza w początkowej fazie ćwiczeń, dlatego należy stosować proste obrazki. Nie można pozwolić, aby pacjent patrzył naprzemiennie. Wynik uzyskuje się, porównując wzorcowy obrazek z rysunkiem pacjenta — nie może być on ani mniejszy, ani większy. Ćwiczenie to może być wykonywane tylko pod kontrolą ortoptystki.

Ćwiczenia mięśni ocznych i konwergencji stosuje się przed i po zabiegu operacyjnym zeza. Po operacji ćwiczenia mięśni ocznych zapobiegają zrostom i zapewniają prawidłowe ruchy gałki ocznej. Stosowane przed operacją — mają na celu wzmocnienie konwergencji (która także w zezach zbieżnych może być słaba) i zapobieżenie wtórnej niedomodze. Niekiedy stosujemy ćwiczenia mięśni i konwergencji jako leczenie uzupełniające ćwiczenia obuocznego widzenia, zwłaszcza w przypadkach niewymagających zabiegu operacyjnego. Do ćwiczeń mięśni ocznych używamy specjalnego aparatu wg Bangertera, który zapewnia zakres ruchów poziomych i skośnych. Czas trwania ćwiczenia zależy od rodzaju operacji i wieku pacjenta (od 5 do 15 minut). Ćwiczenia konwergencji można wykonać poprzez zbliżanie do oczu pacjenta małych przedmiotów (optotypów), jak również za pomocą aparatu wg Bangertera, tzw. ślimaka. Zastosowanie obracającej się spirali ułatwia skoncentrowanie uwagi na jej środkowym punkcie, co pozwala na uzyskanie silnego bodźca do konwergencji także w przypadkach ze słabą lub nierozwiniętą fuzją.

UWAGI

Leczenie można rozpocząć od 4–5 roku życia, gdyż do wykonania niektórych ćwiczeń potrzebna jest odpowiednia dojrzałość pacjenta, ale nie później niż do 12 roku życia.
Terapia musi być systematyczna, codziennie po ok. 30 min. w gabinecie, przez minimum 1 miesiąc (ok. 6 razy w roku).
W czasie wykonywania ćwiczeń dziecko nie może alternować (patrzeć na zmianę raz jednym, raz drugim okiem) — świadczy to o dużym kącie zeza.
W czasie ćwiczeń można stosować folie pryzmatyczne lub okulary z pryzmatami.
Rodzice powinni ściśle przestrzegać zaleceń lekarskich.
Raz w miesiącu konieczna jest konsultacja lekarza prowadzącego.

Leczenie ortoptyczne składa się z ćwiczeń natury reedukacyjnej. Celem jest przywrócenie lub utrwalenie funkcji obuocznego widzenia. Istnienie pełnego pojedynczego obuocznego (przestrzennego) widzenia świadczy o prawidłowym funkcjonowaniu narządu wzroku i przydatności do wykonywania wszystkich zawodów.

SYSTEMATYCZNIE ZGŁASZAJ SIĘ Z DZIECKIEM NA ZABIEGI TERAPEUTYCZNE.

PRZYCZYNY POWSTANIA ZEZA
zmiany chorobowe siatkówki, nerwu wzrokowego, ośrodków optycznych oka nieprawidłowy rozwój lub zmiany pourazowe oczodołu wady wzroku zmiany w mięśniach poruszających gałką oczną urazy psychiczne mikrourazy mózgu w okresie okołoporodowym czynnik dziedziczny

RODZAJE ZEZA
zez pozorny zez ukryty zez jawny towarzyszący zez porażenny wrodzone zespoły zaburzeń narządu wzroku

Zez pozorny
W jego przypadku istnieje jedynie złudzenie, że osoba zezuje. Widzenie obuoczne jest prawidłowe. Przyczyny: zmarszczka nakątna, mongoidalna szpara powiekowa, szeroka nasada nosa (wrażenie zeza rozbieżnego), zbyt małe rozstawienie oczu (wrażenie zeza zbieżnego)

Zez pozorny nie wymaga leczenia. Wraz ze wzrostem dziecka i zmianą rysów twarzy pozorne wrażenie, że dziecko zezuje, najczęściej znika.

Choraba-zezowa-Zez-pozorny

Zez ukryty
W prawidłowych warunkach, gdy zasłaniamy jedno z oczu, pozostaje ono nadal ustawione prosto, natomiast w zezie ukrytym oko pod zasłonką zbacza na zewnątrz (egzoforia), do wewnątrz (ezoforia), ku górze (hiperforia) lub ku dołowi (hipoforia). W niektórych przypadkach zastosowanie korekcji okularowej lub soczewek kontaktowych chroni przed wystąpieniem objawów towarzyszących zezowi ukrytemu. Jeżeli jednak zez ukryty daje uporczywe objawy – na przykład przy długim czytaniu – w postaci dużego stopnia zmęczenia oczu, bólów głowy, a nawet dwojenia i zamazywania liter, wówczas konieczne staje się noszenie okularów pryzmatycznych. U dzieci najczęściej obserwuje się ezoforię, zaś u dorosłych – egzoforię.

Zez jawny towarzyszący
Zez jawny towarzyszący może być:
1. Jednostronny – jedno oko stale zezuje.
2. Obustronny – naprzemiennie zezuje raz jedno, raz drugie oko. Oko zezujące może być odchylone zbieżnie (strabismus convergens), rozbieżnie (strabismus divergens), ku górze, ku dołowi lub skośnie.

PAMIĘTAJ ! Dzieci nie wyrastają z zeza. Jeżeli zauważysz, że dziecko zezuje – zgłoś się jak najszybciej do lekarza okulisty. Leczenie należy rozpocząć natychmiast po wykryciu zeza, bez względu na wiek dziecka. Im wcześniej rozpoczęte leczenie, tym większa szansa na wyleczenie.

Cel leczenia: uzyskanie jak najlepszego widzenia, uzyskanie prawidłowego ustawienia i ruchomości gałek ocznych oraz widzenia obuocznego.
Leczenie zachowawcze:
1. Wyrównanie wady wzroku (okulary, soczewki kontaktowe). W niektórych rodzajach zeza już samo noszenie okularów może spowodować wyleczenie.
2. Leczenie niedowidzenia przez zasłanianie zdrowego oka, aby oko zezujące zmusić do patrzenia.

CZYTAJ WIĘCEJ - O NIEDOWIDZENIU

NIEDOWIDZENIE
(amblyopia) z nieużywania oka (anopsia) najczęściej jednego oka
Wyróżnia się niedowidzenie dużego, średniego i małego stopnia:

  w różnowzroczności,
  w braku centralnej fiksacji siatkówkowej,
  w zezie,
  w postaci mieszanej.

METODY LECZENIA

Terapia

Gabinet terapeutyczny (pleoptyczny) — zestaw aparatów i przyrządów:
Najczęściej stosowana jest metoda Cüppersa

  wizuskop (badanie fiksacji siatkówkowej)
  eutyskop (wywołanie powidoku w miejscu fiksacji)
    a) Eutyskop Cüppersa
    b) Eutyskop Flash Booster
  biały ekran z migającym światłem (ćwiczenia lokalizacji powidoku „na wprost”)
  koordynator lub centrofor (aparat z zastosowaniem zjawiska Haidingera — podnosi wartość czynnościową plamki oka chorego)

Leczenie niedowidzenia z fiksacją centralną polega na rozluźnieniu procesów hamowania, przede wszystkim w okolicy plamkowej, tzn. przywróceniu fizjologicznej dominacji plamki nad obwodem siatkówki.

W przypadkach z ekscentryczną fiksacją dodatkowo: odzyskanie przez plamkę głównego kierunku widzenia, koordynacja ruchów oka z fizjologicznym kierunkiem widzenia, ograniczenie dominacji prowadzącego oka, leczenie objawów towarzyszących, np. zaburzeń spostrzegania kształtów oraz trudności w rozpoznawaniu gęsto ułożonych optotypów (spotykanych dość często).

Skuteczność leczenia zależy od tego, czy uda się dostatecznie wyćwiczyć odruchy fizjologiczne. W tym celu Cüppers zastosował powidoki wywołane eutyskopem oraz zjawisko Haidingera.

Podstawą aktywnego leczenia są powidoki. Jeśli zadziałamy przez chwilę silnym światłem na siatkówkę, to po zamknięciu oka widzimy powidok. Najpierw rozpoznajemy powidok jasny — tzw. pozytywny powidok Heringa, następnie ciemny — tzw. powidok negatywny Purkinjego. Powidok wywołuje się eutyskopem, który pozwala pod kontrolą wzroku rzutować na siatkówkę pierścień świetlny w ciągu określonego czasu. W środku światła jest umieszczona mała przesłona, aby przysłonić plamkę, a powidok wywołuje się wokół niej. W celu umożliwienia szybkiego odwrócenia powidoku pozytywnego w negatywny i utrzymania go przez dłuższy czas stosuje się migające światło i biały ekran, na który patrzy pacjent. Chory fiksuje centralnie swoją plamką, chociaż na początku ćwiczeń jest to dość trudne. Ćwiczenia polegają na nauczeniu pacjenta, aby lokalizował środek powidoku na wprost, mimo że pojawia się on z boku. W ten sposób możemy przenieść lokalizację przestrzenną na wprost, z punktu ekscentrycznego na plamkę. Codzienne ćwiczenia powodują, że pacjent widzi powidok coraz lepiej.

Powidoki mają korowe podłoże, gdyż widzimy je jako realny przedmiot. W niektórych przypadkach trudno wywołać powidok negatywny i te przypadki źle rokują. Jeżeli uda się wywołać powidok oraz utrzymać go przez dłuższy czas w czasie ćwiczeń, prowadzi to do usunięcia procesów hamujących w części środkowej siatkówki.

W celu dalszego utrwalenia zmiany lokalizacji Cüppers zastosował w aparacie zwanym koordynatorem zjawisko Haidingera. Zjawisko to można zaobserwować tylko plamką, gdyż zależy to od anatomicznej struktury plamki (żółty barwnik i promienisty układ włókien siatkówkowych). Ćwiczenia można wykonywać na koordynatorze stołowym lub przestrzennym. Lepszym modelem jest koordynator–cheiroskop służący do ćwiczeń jedno i obuocznych. Zjawisko Haidingera jest również w centroforze Bangertera w połaczeniu z małym optotypem, znajdującym się w środku obracającej się spirali. Filtry polaryzacyjne ze zjawiskiem Haidingera są również w niektórych modelach synoptoforu. Pobudzenie różnych miejsc siatkówki przez powidok i realny przedmiot (np. optotyp) może spowodować widzenie tych dwóch w tym samym miejscu w przestrzeni, gdyż zostały pobudzone miejsca mające taka samą wartość. Aby tego uniknąć, należy zastosować stopniowe, okrężne zwężanie pola, na które patrzy pacjent za pomocą blendy koncentrycznej zakładanej w koordynatorze.

Ćwiczenia ze zjawiskiem Haidingera mają na celu utrwalenie centralnej fiksacji i lokalizacji plamkowej oraz wyćwiczenie koordynacji ręka–oko, a w przypadkach z ekscentryczna fiksacją — odzyskanie plamkowego, głównego kierunku widzenia i normalizacji wartości przestrzennej całej siatkówki.

Terapia łączona jest z innymi metodami:

  obturacja (zasłanianie oka dobrego czy lepiej widzącego),
  ćwiczenia lokalizacji wzrokowej "oko–reka" za pomocą lokalizatora świetlnego lub dźwiękowego,
  stymulacja wzroku wg Campbella (CAM),
  reduktor ostrości wzroku (folia okulistyczna naklejona na szkło okularowe przed okiem dobrym w celu jego osłabienia),
  penalizacja (okulary ćwiczeniowe w połączeniu z Atropiną osłabiające widzenie oka dobrego),
  soczewka nagałkowa tzw. obturacyjna (hydrożelowa soczewka z czarnym zabarwieniem w środku — stosowana na oko dobre),
  ćwiczenia celownicze (pisanie w liniach, obrysowywanie konturów obrazków, nawlekanie korali, układanie puzli, majsterkowanie, modelarstwo, gry komputerowe itp.).

Zasłanianie (obturacja, okluzja)

Zasłanianie oka zdrowego zaleca się w celu "zmuszenia do patrzenia" oka chorego z niedowidzeniem. Najczęściej stosuje się zasłanianie całkowite w celu usunięcia impulsów hamujących, działających z oka zdrowego na oko chore oraz usunięcia mroczka środkowego i poprawy widzenia oka chorego, często zezującego. Stosowanie odpowiedniego leczenia pleoptycznego wraz z obturacją jest bardziej skuteczne niż samo zasłanianie.

Największą rolę odgrywa zasłanianie w profilaktyce niedowidzenia i nieprawidłowej korespondencji siatkówkowej. Plastyczność organizmu małego dziecka jest duża i wystarcza niewielkie obniżenie ostrości widzenia oka zdrowego, aby poprawić widzenie oka chorego. Często jednak w pierwszym czy drugim roku życia nie można określić wartości ostrości wzroku, dlatego też stosuje się naprzemienne zasłanie do momentu, aż uda się zbadać ostrość widzenia za pomocą tablicy.

W niektórych ośrodkach zajmujących się diagnostyką okulistyczną u dzieci, głównie wcześnie urodzonych lub z zaburzeniami rozwojowymi i psychicznymi, można wykonać badanie ostrości wzroku nawet u pacjentów kilkumiesięcznych. Jest to tzw. metoda PL (preferential looking). Do całkowitego zasłaniania najlepiej nadają się różnego typu obturatory. U małych dzieci można zalepić oko odpowiednim perforowanym plastrem, zawiązać oko przepaską lub zastosować tamponik z waty otoczony warstwą gazy, najlepiej jednak kupić gotowy antyalergiczny obturator w aptece.

Przy stosowaniu obturacji jako metody leczniczej u małych dzieci należy często zgłaszać się do kontroli okulistycznej. W czasie leczenia zmienia się czas obturacji oka zdrowego, kontroluje się fiksację, ruchy oczu, kąt zeza, funkcje obuocznego widzenia, wadę refrakcji. Często też zmienia się szkła okularowe. Należy również pamiętać, że u małego dziecka zasłonięcie zdrowego oka może w krótkim czasie wywołać obniżenie widzenia tego oka. Dlatego też podjęcie leczenia wymaga ścisłego stosowania się rodziców do zaleceń lekarskich.

Przy wprowadzeniu obturacji leczniczej (kiedy znamy wartości ostrości wzroku) nie zawsze należy postępować bezwzględnie. Często zasłonięcie zdrowego oka prowadzi do reakcji obronnej ze strony dziecka, gdy w oku chorym stwierdzi się niedowidzenie dużego stopnia. W takich przypadkach najlepiej zastosować stopniową obturację np. kilka godzin dziennie, ale dążyć do całkowitego zasłaniania dobrego oka poprzez zwiększanie czasu zasłaniania.

Obturację stosuje się nawet kilka lat. W leczeniu tą metodą istotny jest rodzaj fiksacji w oku chorym. W przypadku fiksacji centralnej można zasłaniać oko zdrowe nawet do 10–12 roku życia i równocześnie stosować inne metody terapeutyczne. Natomiast w przypadku fiksacji ekscentrycznej zasłania się oko zdrowe tylko do ok. 5 roku życia. Powyżej 5 roku życia stosuje się obturację tylko w czasie leczenia pleoptycznego — po ćwiczeniach odsłania się oko dobre. Takie postępowanie ma zapobiegać utrwalaniu istniejącej fiksacji ekscentrycznej. Dopiero gdy ostrość wzroku i fiksacja znacznie się poprawią, stosuje się stopniową obturację oka zdrowego.

Stopniowa obturacja może polegać również na redukcji ostrości wzroku zdrowego oka poprzez zastosowanie odpowiednich reduktorów ostrości wzroku. Stopień osłabienia ostrości wzroku uzyskany przez reduktor należy indywidualnie dostosować do każdego przypadku. Reduktory ostrości wzroku to folie Bangertera o różnej przeźroczystości, naklejane na szkło okularowe oka zdrowego.

Reduktor obniża dominację zdrowego oka i stwarza lepsze warunki do obuocznego widzenia.

Campbell proponuje metodę leczenia niedowidzenia za pomocą aparatu własnej konstrukcji, tzw. stymulatora wzrokowego Cam. Zastosowano w nim testy z prążkami o dużym kontraście, które obracając się powoli, pobudzają widzenie plamkowe. Oko dobre powinno być dokładnie zasłonięte, aparat dobrze oświetlony. Początkowo używa się testu o najszerszych paskach, a następnie zastępuje coraz mniejszymi. Test można zmieniać co 1 minutę lub stosować przez 7 minut tylko jeden wybrany test, zgodny z ostrością widzenia w oku chorym. Autor podaje, że poprawa następuje szybciej niż przy obturacji. Zaleca się połączenie tej metody z codzienną kilkugodzinną obturacją i dodatkowymi ćwiczeniami celowniczymi lub pleoptycznymi.

Ćwiczenia lokalizacyjne

Ćwiczenia te mają za zadanie nauczyć prawidłowej korelacji między wzrokiem a całym ciałem, przede wszystkim: oko–ręka. Głównym celem ćwiczeń jest poprawa ostrości wzroku, utrwalenie centralnej fiksacji i ćwiczenie prawidłowej lokalizacji. W czasie leczenia pleoptycznego w gabinecie można zastosować ćwiczenia lokalizacyjne na lokalizatorze dźwiękowym lub świetlnym. Należy jednak czuwać nad przebiegiem tych ćwiczeń — dziecko nie powinno ich wykonywać posługując się wyłącznie dotykiem. Dzieci zwykle bardzo lubią te ćwiczenia i chętnie je wykonują.

Jako uzupełnienie leczenia pleoptycznego stosuje się proste ćwiczenia lokalizacyjne i celownicze zalecane do wykonania w domu z równoczesną obturacją. Do takich ćwiczeń należy zaliczyć: rysowanie, obrysowywanie konturów obrazków, pisanie w liniach, zakreślanie pojedynczych liter w tekście, gry komputerowe, układanie klocków, nawlekanie korali, chodzenie po narysowanej na podłodze linii, majsterkowanie, tenis stołowy itp. Ćwiczenia powinny być wykonywane pod kontrolą opiekuna dziecka po uprzednim wyjaśnieniu zasad ich wykonywania.

W niektórych przypadkach zamiast zasłaniania stosuje się nagałkową obturacyjną soczewkę kontaktową. Soczewka daje pewność wyłączenia oka zdrowego przez cały czas, u małych dzieci zapobiega zrywaniu plastra, u starszych ma względy estetyczne — uwalnia od kompleksów i przykrych uwag ze strony rówieśników.

Na uwagę zasługuje fakt, że zabieg operacyjny, wykonany z powodu zeza, przywraca nie tylko prawidłowe ustawienie gałek ocznych, ale wpływa równocześnie na zmianę fiksacji ekscentrycznej oraz poprawę ostrości wzroku.

UWAGI

  W każdym przypadku niedowidzenia należy podjąć próbę jego leczenia.
  Leczenie jest długotrwałe.
  Najczęściej oko dobre jest zasłonięte cały dzień.
  Stosowanie równocześnie różnych technik terapeutycznych skraca czas leczenia i daje bardzo dobre wyniki.
  Leczenie można rozpocząć najwcześniej w 2–3 roku życia, najpóźniej zaś w 12–13 roku życia.
  Rodzice powinni ściśle przestrzegać zaleceń lekarskich.
  Dziecko wykonuje ćwiczenia celownicze w domu pod kontrolą rodziców lub opiekunów.
  Terapia musi być systematyczna, codziennie po ok. 30 min. w gabinecie, przez minimum 1 miesiąc (ok 6 razy w roku).
  W czasie terapii stosuje się krople cycloplegiczne do oka niedowidzącego.

Raz w miesiącu konieczna jest konsultacja lekarza prowadzącego.

UWAGA ! Oko powinno być tak zasłonięte, by dziecko nie mogło podglądać pod obturatorem. Najlepiej zastosować obturator przyklejany na skórę. Obturator musi być zdejmowany bardzo delikatnie. W przypadku podrażnienia skóry należy posmarować ją kremem. W przedszkolu należy uprzedzić wychowawcę, że dziecko źle widzi oraz że nie może podglądać.

3. Ćwiczenia pleoptyczne, mające na celu poprawę ostrości wzroku oraz ćwiczenia ortoptyczne, mające na celu przywrócenie dziecku prawidłowego widzenia obuocznego. Ćwiczenia te wykonuje wykwalifikowana osoba – ortoptystka.
4. Leczenie z zastosowaniem pryzmatów.

Leczenie zabiegowe: wstrzyknięcia botuliny A do mięśni, zabieg operacyjny.
Metoda leczenia musi być dobrana indywidualnie do występującego rodzaju zeza.

Zez porażenny
Ten rodzaj zeza występuje rzadko. Przyczyny: uraz lub choroba ośrodkowego układu nerwowego, mięśni poruszających gałką oczną, nerwów zaopatrujących mięśnie. Leczenie zachowawcze lub operacyjne dobiera się indywidualnie.